تولید؛ پشتیبانی ها، مانع زدایی ها

Central Union of Rual Production Cooperative Companies of Iran

تولید؛ پشتیبانی ها، مانع زدایی ها

۰۲۱۸۸۸۵۲۸۷۰

youtube twitter facebook

تاریخ نوشته :

16 تیر 1400

بسته‌بندي‌ محصولات‌ كشاورزي‌ رمز موفقیت

مهندس‌ رويا ناوي‌ ثاني‌

مهندس‌ عبدالحميد شه‌منش‌

سال‌هاي‌ زيادي‌ از اختراع‌ اولين‌ دستگاه‌هاي‌ بسته‌بندي‌ به‌ سبك‌ امروزي‌ در جهان‌ مي‌گذرد ولي‌ از رونق‌ بسته‌بندي‌ در ايران‌ بيش‌ از چند دهه‌ نگذشته‌ است‌. براي‌ فعال‌ شدن‌ هر چه‌ بيشتر اين‌ صنعت‌ و گسترش‌ آن‌ به‌ عنوان‌ يك‌ نياز ضروري‌ بخش‌ كشاورزي‌، نيازمند فرهنگ‌سازي‌ هستيم‌ و تا زماني‌ كه‌ مزاياي‌ روي‌ آوردن‌ به‌ اين‌ صنعت‌ روشن‌ نشود، سخن‌ گفتن‌ از گسترش‌ آن‌ بي‌فايده‌ خواهد بود. به‌ عبارت‌ ديگر روشن‌ شدن‌ فوايد اين‌ امر يك‌ طرف‌ قضيه‌ و نحوه‌ صحيح‌ ورود به‌ اين‌ عرصه‌ و حل‌ مشكلات‌ احتمالي‌ آن‌، طرف‌ ديگر قضيه‌ است‌. در اين‌ فصل‌ سعي‌ كرده‌ايم‌ اصول‌ و مباني‌ بسته‌بندي‌ را كه‌ به‌ طور كلي‌ در خطوط‌ بسته‌بندي‌ وجود دارد، بيان‌ نماييم‌.

بسته‌بندی و ضرورت آن در بخش کشاورزی

بسته‌بندي‌ يك‌ جزء غير قابل‌ تفكيك‌ از فرآيند توليد غذاست‌ و داراي‌ دو نقش‌ اساسي‌ است‌: تبليغ‌ و معرفي‌ غذا در محل‌ فروش‌ و حفاظت‌ از غذا در مدت‌ ماندگاري‌ آن‌.

در گذشته‌هاي‌ دور بسته‌بندي‌ فقط‌ به‌ منظور حفاظت‌ از غذا انجام‌ مي‌شد ولي‌ پس‌ از انقلاب‌ صنعتي‌ هدف‌ ديگري‌ نيز از قبيل‌ جنبه‌هاي‌ ارتباطي‌ و تبليغاتي‌ به‌ آن‌ اضافه‌ شد به‌ طوري‌ كه‌ در حال‌ حاضر بسته‌بندي‌ وظيفه‌ انتقال‌ پيام‌ به‌ مصرف‌كننده‌ را دارد و درواقع‌ واسطه‌اي‌ است‌ ميان‌ تكنولوژي‌ و مصرف‌كننده‌. تأثيرات‌ متنوعي‌ كه‌ بسته‌بندي‌ بر محصولات‌ دارد سبب‌ شده‌ است‌ كه‌ تعاريف‌ مختلفي‌ براي‌ بسته‌بندي‌ ارائه‌ شود. يكي‌ از كاملترين‌ تعاريف‌ بسته‌بندي‌ توسط‌ Pain در سال‌ 1962 ارائه‌ شده‌ است‌:

1 ـ سيستمي‌ كه‌ زمان‌ تهيه‌ كالا را جهت‌ انتقال‌، توزيع‌، ذخيره‌، خرده‌فروشي‌ و مصرف‌ كاهش‌ مي‌دهد.

2 ـ يك‌ مفهوم‌ تضمين‌كننده‌ براي‌ تحويل‌ مطمئن‌ كالا به‌ آخرين‌ مصرف‌كننده‌ در شرايط‌ مطلوب‌ و با حداقل‌ هزينه‌ است‌.

3 ـ يك‌ عمل‌ فني‌ ـ اقتصادي‌ است‌ كه‌ هزينه‌ تحويل‌ كالا را به‌ حداقل‌ مي‌رساند در حالي‌ كه‌ فروش‌ و در نتيجه‌ سود حاصل‌ از آن‌ را به‌ بالاترين‌ حد افزايش‌ مي‌دهد.

بر مبناي‌ آنچه‌ گفته‌ شد لازمست‌ به‌ طور مختصر درمورد هر يك‌ از تأثيرات‌ دوگانه‌ مذكور (نگهداري‌ و فروش‌) توضيح‌ داده‌ شود.

افزایش ماندگاری مواد غذایی با استفاده از بسته‌بندی

بسته‌بندي‌ از ضايعات‌ مواد غذايي‌ جلوگيري‌ كرده‌ و طول‌ عمر نگهداري‌ آنها را افزايش‌ مي‌دهد. به این ترتیب مواد غذايي‌ را سالم‌ به‌ مصرف‌كننده‌ عرضه‌ مي‌نمايد.

عوامل‌ مهمي‌ كه‌ در حين‌ نگهداري‌ موجب‌ آسيب‌ رساندن‌ به‌ مواد غذايي‌ مي‌شود که عبارتند از:

الف‌ ـ نيروهاي‌ مكانيكي‌ (ضربه‌، ارتعاش‌، تراكم‌ و سايش)

ب‌ ـ اثرات‌ آب‌ و هوايي‌ كه‌ سبب‌ تغييرات‌ فيزيكي‌ و شيميايي‌ در غذا مي‌شود (نور UV ، بخار آب‌، اكسيژن‌ و تغييرات‌ دما)

پ‌ ـ آلودگي‌ (از طريق‌ ميكروبها، حشرات‌ و خاك‌)

د ـ دستكاري‌ و تقلب‌

بسته‌بندي‌ مواد غذايي‌ آنها را از صدمه‌ عوامل‌ مخرب‌ مكانيكي‌ در حين‌ بارگيري‌، حمل‌ و نقل‌ و تخليه‌ بار مصون‌ نگه‌ داشته‌ و از تأثير عوامل‌ خارجي‌ مانند حشرات‌ و آسيب‌ تغييرات‌ جوي‌ (افزايش‌ رطوبت‌، نرم‌ شدن‌ و به‌ هم‌ چسبيدن‌) جلوگيري‌ مي‌كند. بسته‌بندي‌ باعث‌ افزايش‌ طول‌ عمر نگهداري‌ مواد غذايي‌ مي‌شود. به‌ عنوان‌ مثال‌ شير حداكثر 2 تا 10 روز در يخچال‌ سالم‌ باقي‌ مي‌ماند در صورتي‌ كه‌ طول‌ عمر نگهداري‌ شير پاستوريزه‌ UHT كه‌ با سيستم‌ اسپتيك‌ بسته‌بندي‌ شده‌ باشد، در درجه‌ حرارت‌ طبيعي‌ محيط‌، 8 هفته‌ تا دو ماه‌ خواهد بود. اگر بسته‌بندي‌ از نوعي‌ انتخاب‌ شود كه‌ مواد غذايي‌ درون‌ آن‌ قابل‌ رؤيت‌ باشد، مصرف‌كننده‌ مي‌تواند به‌ كيفيت‌ محصول‌ پي‌ ببرد. مانند نان‌هاي‌ تكه‌اي‌ كه‌ درون‌ كيسه‌هاي‌ پلاستيكي‌ بسته‌بندي شده‌اند. كه‌ در صورت‌ كپك‌ زدن‌، مصرف‌كننده‌ آن‌ را خريداري‌ نمي‌كند.

تأثير بسته‌بندي‌ بر نگهداري‌ مواد غذايي‌، بايد در طول‌ مدت‌ عمر محصول‌ ادامه‌ داشته‌ باشد. همچنين‌ عمليات‌ بسته‌بندي‌ نبايد روي‌ ظاهر محصول‌ تأثير بگذارد. ويژگي‌هايي‌ كه‌ مواد مختلف‌ مورد استفاده‌ در بسته‌بندي‌ دارند در غالب‌ موارد اين‌ نيازها را تأمين‌ مي‌كند، مشروط‌ بر آنكه‌ براي‌ هر محصول‌ از بسته‌بندي‌ مناسبي‌ كه‌ بتواند نيازهاي‌ اشاره‌ شده‌ را تأمين‌ کند استفاده‌ شود. به‌ عنوان‌ مثال‌ شيشه‌ از نظر شميايي‌ خنثي‌ است‌، نسبت‌ به‌ گازها، بخارات‌ و مايعات‌ نفوذ ناپذير است‌، قابليت‌ تبديل‌ به‌ اشكال‌ مختلف‌، قابليت‌ بازيافت‌ و… را دارا مي‌باشد و به‌ همين‌ دليل‌ مي‌توان‌ از آن‌ براي‌ بسته‌بندي‌ شير، انواع‌ نوشابه‌ و امثال‌ آنها استفاده‌ كرد.

نمونه‌ ديگري‌ از لزوم‌ انطباق‌ نوع‌ بسته‌بندي‌ با اهداف‌ بسته‌بندي‌ محصولات‌ غذايي‌ را مي‌توان‌ در انتخاب‌ نوع‌ قوطي‌ براي‌ بسته‌بندي‌ محصولات‌ توليد شده‌ عنوان‌ كرد. مثلاًاز قوطيهايي‌ با لاك‌ الكلهاي‌ وينيل‌ براي‌ بسته‌بندي‌ نوشيدنيهاي‌ غيرالكلي‌ گازدار، كيكها و شيرينيها، محصولات‌ خشك‌ و فرآورده‌هاي‌ دارويي‌ استفاده‌ كرد. از قوطيهاي‌ با لاكهاي‌ فنولي‌ براي‌ بسته‌بندي‌ محصولاتي‌ مانند گوشت‌ و ماهي‌ و از لاكهاي‌ مقاوم‌ به‌ مواد اسيدي‌ بايد براي‌ بسته‌بندي‌ محصولاتي‌ حاوي‌ آنتوسيانين‌ها از قبيل‌ گيلاس‌ قرمز، توت‌ فرنگي‌، انگور فرنگي‌ قرمز، آلو، ريشه‌ چغندر و كلم‌ قرمز در سركه‌، ميوه‌ها و آبميوه‌هاي‌ فاقد آنتوسيانين‌ همچون‌ پرتقال‌ و گريپ‌ فروت‌ استفاده‌ كرد.

بسته‌بندي‌ و جذب مشتری

به‌ رغم‌ آنكه‌ بسته‌بندي‌ محصولات‌ غذايي‌ در اكثر موارد، به‌ عنوان‌ يك‌ روش‌ نگهداري‌ قلمداد مي‌شود و سابقه‌ بسته‌بندي‌ مواد غذايي‌ نيز بيشتر اين‌ مسئله‌ را مورد تأكيد قرار مي‌دهد، توجه‌ به‌ تغيير و تحولات‌ تكنولوژيكي‌ متعددي‌ كه‌ در صنايع‌ وابسته‌ به‌ بسته‌بندي‌ و به‌ ويژه‌ چاپ‌ ايجاد شده‌ است،‌ سبب‌ شده‌ كه‌ بسته‌بندي‌ علاوه‌ بر نقشي‌ كه‌ در نگهداري‌ دارد به‌ عنوان‌ يكي‌ از عوامل‌ پويا و موثر براي‌ فروش‌ مواد غذايي‌ در بازار رقابتي‌ تجارت‌ نيز به حساب آید. به‌ طوري‌ كه‌ در حال‌ حاضر بسته‌بندي‌ به‌ عنوان‌ يكي‌ از عوامل‌ مهم‌ در ميان‌ پنج‌ P بازاريابي‌ (محصول‌ Product ، قيمت‌ Price ، توسعه‌ فروش‌ Positioning ، بسته‌بندي‌ Packing ، مكان‌ و موقعيت‌ Place )از اهميت‌ خاصي‌ برخوردار است‌.

يك‌ بسته‌بندي‌ خوب‌ از عناصر مختلفي‌ براي‌ جذب‌ مشتري‌ استفاده‌ مي‌كند كه‌ برخي‌ از آنها عبارتند از: جذابيت‌ در نام‌، طراحي‌، تبليغات‌، قيمت‌ و… كه‌ به‌ اختصار درمورد آنها توضيح‌ داده‌ مي‌شود.

1)       جذابيت‌ نام‌

استفاده‌ از نام‌ مناسب‌ مي‌تواند در ذهن‌ مشتري‌ تأثير مناسبي‌ داشته‌ باشد. هر چه‌ اين‌ نام‌ ساده‌تر و محكم‌تر باشد نفوذ آن‌ در ذهن‌ بيشتر و مدت‌ ماندگاري‌ آن‌ بيشتر خواهد بود. در صورتي‌ كه‌ يك‌ واحد توليدي‌ داراي‌ توليدات‌ متنوعي‌ باشد بهتر است‌ كه‌ همه‌ توليدات‌ داراي‌ يك‌ نام‌ واحد باشند و بر روي‌ همين‌ نام‌ فعاليتهاي‌ تبليغاتي‌ انجام‌ شود. در انتخاب‌ نام‌ يك‌ پايه‌ براي‌ اجراي‌ درست‌ ساير مراحل‌ است‌ و به‌ همين‌ دليل‌ انتخاب‌ يك‌ نام‌ مناسب‌ از وظايف‌ مهم‌ مدير مجموعه‌ خواهد بود. توجه‌ به‌ برخي‌ نكات‌ مي‌تواند مديران‌ را در انتخاب‌ يك‌ نام‌ مناسب‌ ياري‌ دهد.

الف‌ ـ تلفظ‌ نام‌ راحت‌ باشد و آهنگ‌ خوب‌ و دلنشيني‌ داشته‌ باشد

استفاده‌ از حروفي‌ مانند (ق‌، غ‌، خ‌، گ‌) موجب‌ سختي‌ تلفظ‌ و استفاده‌ از حروف‌ ساده‌اي‌ نظير (ل‌، ي‌، ن‌) و نظاير آن‌ موجب‌ خوش‌آهنگ‌ شدن‌ نام‌ كالا خواهد شد. تعداد سيلابهاي‌ كم‌ (ترجيحاً دو سيلاب‌)باعث‌ مي‌شود نام‌ كالا بهتر و زيباتر شود.

ب‌ ـ انتخاب‌ طرح‌ گرافيكي‌ مناسب‌ براي‌ نام‌

در صورتي‌ كه‌ نام‌ انتخاب‌ شده‌ قابليت‌ تغيير يافتن‌ به‌ طرحهاي‌ گرافيكي‌ زيبا را داشته‌ باشد در افزايش‌ جذابيت‌ كالا بسيار مؤثر است‌. در تبديل‌ نام‌ به‌ اشكال‌ گرافيكي‌ بايد دقت‌ داشت‌ كه‌ در اين‌ تبديل‌، نام‌ كالا خوانا باشد.

ج‌ ـ نام‌ كالا بايد تداعي‌كننده‌ خواص‌ و مزاياي‌ كالا باشد

نام‌ انتخاب‌ شده‌ براي‌ كالا بايد تا حدودي‌ ماهيت‌ كالا را مشخص‌ نمايد. البته‌ بايد توجه‌ داشت‌ كه‌ مفاهيم‌ كلمات‌ در ميان‌ مردم‌ نواحي‌ و طبقات‌ مختلف‌ معاني‌ متفاوتي‌ دارد كه‌ بايد در انتخاب‌ نام‌ مورد توجه‌ قرار گيرد.

د ـ براي‌ نام‌ بتوان‌ شعار تبليغاتي‌ مناسبي‌ تهيه‌ كرد

اگر نام‌ بتواند خواص‌ ماده‌ غذايي‌ را به‌ خوبي‌ تداعي‌ نمايد و به‌ صورت‌ شعار تبليغاتي‌ زيبايي‌ مطرح‌ شود، به‌ دليل‌ ماندگاري‌ در ذهن‌، جذابيت‌ محصول‌ را به‌ هنگام‌ خريد چندين‌ برابر خواهد كرد. نمونه‌هايي‌ از اين‌ شعارهاي‌ تبليغاتي‌ كه‌ علاوه‌ بر زيبايي‌، خواص‌ ماده‌ غذايي‌ را نيز نشان‌ مي‌دهد چنين‌اند:

ـ از بامدادن‌ تا شامگاهان‌ با لبنيات‌ دامداران‌ (اين‌ شعار علاوه‌ بر اين‌ كه‌ كالا را معرفي‌ مي‌كند، ضرورت‌ استفاده‌ از لبنيات‌ را به‌ اشكال‌ مختلف‌ و تمام‌ طول‌ روز نشان‌ مي‌دهد)

ـ محصولات‌ درجه‌ يك‌ از مواد درجه‌ يك‌ (در اين‌ شعار تبليغاتي‌، يك‌ اصل‌ مهم‌ براي‌ توليد محصولات‌ مرغوب‌ نهفته‌ است‌ كه‌ براي‌ داشتن‌ يك‌ فراورده‌ با كيفيت‌ مناسب‌ بايد حتما از مواد اوليه‌ مرغوب‌ استفاده‌ كرد. استفاده‌ از اين‌ شعار خريدار را متقاعد مي‌كند كه‌ در توليد اين‌ محصول‌ از مواد مرغوب‌ استفاده‌ شده‌، كه‌ درواقع‌ خواسته‌ اصلي‌ هر خريداري‌ است) .

ـ چون‌ كه‌ گل‌ رفت‌ و گلستان‌ شد          خراب‌ بوي‌ گل‌ را از چه‌ بويم‌ از گلاب‌

(استفاده‌ از اين‌ شعار به‌ خريدار اين‌ حس‌ را القا مي‌كند كه‌ گلاب‌ خريداري‌ شده‌، به‌ دليل‌ خلوص‌ بالايي‌ كه‌ دارد، به‌ طور كامل‌ همان‌ عطر و بوي‌ واقعي‌ گل‌ را خواهد داشت)

اشتراک گذاری :

اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در linkedin
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در google
اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در pinterest

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

X